ฅนใต้สร้างสุข [The Southern Happyness Action Networks]

การพัฒนาชุมชนของธกส. มีการดำเนินกระบวนการโโยเน้นสังคม  วัฒนธรรม  วิถีชุมชน  ซึ่งอาศัยเครื่องมือในการรวบรวมข้อมูลจากบัญชีครัวเรือนแล้วนำมาวิเคราะห์จัดทำแผนเพื่อลดรายจ่าย(การออม)เพิ่มรายได้ (กิจกรรมปฏิบัติ)ขยายโอกาส(เพิ่มมูลค่า)  เราเรียกว่ากิจกรรมพึ่งตนเอง  หรือเป็นหลักสูตรแผนชีวิต เพื่อรักษาดุลยภาพเศรษฐกิจครอบครัว  สังคม สิ่งแวดล้อมให้สมดุลย์

จากการหารือมาหลายครั้งหลายครา ว่าอิทำปรือให้ ชาวบ้านสนใจแล้วเห็นคุณค่าของ การทำเกษตรอินทรีย์  เพราะได้ยินเสียงมาว่า  กลุ่มแม่บ้านเค้าทำกันไม่ไหวหรอก เรื่องปุ๋ยหมักมันงานหนัก  เห็นดี  เข้าใจว่ามันดีแต่มันหนัก  หลายคนมีปัญหาสุขภาพ  เบาหวานมั้ง ความดันมั้ง  อื่นๆอีกเยอะแยะที่เจ็บไข้กันอยู่  ทางที่มงานแกนนำ ประเมินอารมณ์ร่วมของสมาชิกแล้วก็  เห็นว่าเราน่าจะนำเรื่องสุขภาพมาให้ชาวบ้านได้เรียนรู้กัน  เลยตกลงว่า  ปรับเนื้อหาจากการอบรมทำนำ้ยาเอนกประสงค์  มาเป็นทำนำคลอโรฟิลด์สดหรือนำสมุนไพรฤทธ์เย็นแทน  เพื่อเยียวยาวสุขภาพพี่น้องสมาชิก

และหลังจากที่กลุ่มรักษ์ถิ่นทุ่งค่าย ได้จัดให้มีเวทีอบรม  การดูแลสุขภาพด้วยพืชผักข้างบ้าน  ตามแนวทางวิถีเกษตรอินทรีย์  ซึ่งเป็นกระบวนการเรียนรู้หนึ่งของ  โครงการโรงเรียนปุยดิน  สู่ชุมชนปลอดภัยด้วยวิถีเกษตรอินทรีย์  ที่สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพเป็นผู้สนับสนุนงบประมาณ  กิจกรรมดังกล่าวจัดขึ้นเมื่อวันที่  25  กุมภาพันธ์  2555 ที่ผ่านมา  โดยมีกลุ่มเป้าหมายเป็นสมาชิกกลุ่มแม่บ้านรักษ์ถิ่นทุ่งค่ายและสมาชิกครอบครัวอาสาเป็นผู้เข้ารับการอบรม  เนื้อหาหลัก คือ การเรียนรู้เรื่องการดูแลสุขภาพ    โดยการปรับสมดุลของร่างกาย  ปรับสมดุลร้อน-เย็น  บำบัดและรักษาโรคที่เป็นอยู่  วิทยากรให้เรียนรู้โดยการฝึกทำน้ำคลอโรฟิลด์สดจากธรรมชาติ จากพืชผักข้างบ้าน  ผักที่ปลูกด้วยวิถีเกษตรอินทรีย์  มีประโยชน์  ไม่มีสารพิษ  หาได้โดยไม่ต้องซื้อหรือขึ้นเองตามธรรมชาติ

สิ่งที่พี่น้องแม่บ้านรักถิ่นทุ่งค่ายได้เรียนรู้  เรื่องแรก ได้รู้จักพืชผักสมุนไพรชนิดต่างๆที่มีฤทธิ์ร้อน-เย็น  ที่มีสรรพคุณทางยาและเป็นสิ่งที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย  สามารถนำมาทำน้ำสมุนไพรฤทธิ์เย็นได้แก่  ย่านาง, ตำลึง,  บัวบกบ้าน,  ผักหวาน, ใบเตย,  มะรุม, หญ้าม้า ,อ่อมแซบหรือเบญจรงค์ , หญ้าปราบ, ตะไคร้,มะระขี้นก , เห็นว่าผู้เข้าร่วมเห็นความสำคัญของพืชผักที่อยู่ข้างบ้านมากขึ้นเมื่อได้เรียนรู้สรรพคุณของพืชผักที่สามารถนำมาบำบัดรักษาตนเองได้        ซึ่งก่อนการอบรมแกนนำหลายคนต้องได้รับมอบหมายให้เตรียมวัตถุดิบ เช่น  ย่านาง  , ผักบุ้งแดง, บัวบกบ้าน  มาเพื่ออบรม  หลายคนเครียด  ไม่รู้ว่าจะเอามาจากไหนถึงจะพอกับการอบรม  แต่หลังจากมีข่าวนี้ออกไปปากต่อปาก  มีการบอกต่อๆกันไปก็พบว่าในหมู่บ้านมีเยอะ  เห็นจากในวันอบรม  สมาชิกต่างคนต่างไปหาสิ่งที่มีอยู่ที่บ้านหรือข้างบ้าน  ได้มาจนมากมาย  ผมเห็นน้าโยหิ้วถุงบัวบกบ้านมาถุงใหญ่ มาเป็นคนแรก ของน้าโยบัวบกจะมีต้นใหญ่ มีสีเขียวงามมาก  ส่วนป้านี-ฉุย  หิ้วถุงย่านางมาเต็มถุง  บางคนมีผักหวานก็เอาผักหวานมา      สรุปว่าในวันอบรมก็มีมากพอจนตอนหลังเสร็จการอบรมแล้วสมาชิกก็แบ่งปันกันกลับบ้าน  บางคนก็เอาไปปลูกเป็นต้นพันธุ์  บางคนก็เอาไปปั่นทำเป็นน้ำสมุนไพรอย่างที่วิทยากรสอน  บางคนก็เอาที่หั่นไว้แล้วไปทำต่อที่บ้าน  สรุปว่างานนี้วัตถุดิบพืชผักข้างบ้านเราที่ว่าหายาก  ก็หามาได้มาก แต่ก็หมดไม่มีอะไรเหลือ    ผมได้ติดตามหลังการอบรมอยู่ต่อเนื่องก็พบว่ามีหลายคนที่ไปหาต้นย่านางมากปลูกเพิ่มขึ้นที่บ้าน  น้าตรีก็ไปหาว่านกาบหอยไปปลูกไว้ที่หลังบ้าน    สำหรับงานนี้เห็นชัดเลยว่า  พืชผักข้างบ้านได้รับการยกฐานะเป็นยาเรียบร้อยแล้ว มีการไปปลูกขยายผลหลายคนเลย

สำหรับคนที่ได้เรียนรู้หลายคนสะท้อนว่าเป็นการเรียนรู้ที่ได้ประโยชน์มาก  เพราะเรื่องสุขภาพเป็นสิ่งที่ชาวบ้านประสบปัญหาหลายคน  เช่น  มีหลายคนที่เป็นโรคความดันโลหิตสูง  บางคนหมอว่ามีไขมันมาก  บางคนเป็นเบาหวาน  บางคนหนักตัวทำอะไรไม่สะดวก  บางคนก็มีอาการท้องไม่ดี  รวมๆก็เห็นว่า  แม่บ้านเราเป็นทุกข์กับเรื่องสุขภาพที่ไม่ดีนี่แหละเป็นเรื่องใหญ่  มีเสียงบ่นเรื่องขี้เกียจกินยาโรงพยาบาลแล้ว  พอได้เรียนรู้เรื่องการปรับสมดุลของร่างกาย โดยการปรับสมดุลร้อนเย็น ตามหลักวิชาแพทย์วิถีธรรม  โดยเฉพาะยิ่งได้เรียนรู้ว่า  เป็นแนวทางการดูแลสุขภาพที่ตนเองทำได้ด้วยตนเอง  ด้วยพืชผักและสมุนไพรข้างบ้าน  พอวิทยากรเริ่มกระบวนการอธิบายขั้นตอนการทำน้ำสมุนไพรฤทธิ์เย็น  กลุ่มแม่บ้านทุกคนก็ช่วยกันทำอย่างแข็งขัน  ไม่นานก็เสร็จและได้น้ำสมุนไพรสีเขียวสดเสิร์ฟต่อกันคนละแก้วส่งให้ทดลองชิม  หลายคนพูดว่ามีกลิ่นหอมน่ากิน  ตอนแรกไม่กล้ากิน  แต่วิทยากกรบอกว่าปรับได้  อาจทำให้เจือจางด้วยการเติมน้ำเปล่า  หรือเติมน้ำตาลเล็กน้อยตามที่ทานสะดวก    วิทยากรได้ยกตัวอย่างให้เห็นถึงความสำเร็จที่มีผู้ที่ใช้แนวทางการบำบัดรักษาด้วย สูตรยา 9 เม็ดนี้แล้วหายจากการเป็นโรคหลายคนทำให้สร้างแรงจูงใจได้มากเลย  ประกอบกับการอธิบายจากวิทยากรที่เป็นพยาบาลวิชาชีพชำนาญการ  ให้ข้อมูลของร่างกาย  การเป็นโรค  อาการและสาเหตุของโรคมาเชื่อมโยงกับแนวทางการปรับสมดุล  ทำให้เห็นภาพความสัมพันธ์  ของที่มาและสาเหตุได้ชัดเจน  ชาวบ้านจึงเกิดความเข้าใจและอยากทำตาม

****[หลังจากวันที่มีการอบรมเสร็จสิ้นไป&nbsp; สมาชิกกลุ่มแม่บ้านรักษ์ถิ่นทุ่งค่าย&nbsp; ซึ่งปกติจะมีการรวมกลุ่มกัน ทำข้าวเหนียวแก้วอยู่เป็นประจำ&nbsp; มีสมาชิกได้ทำน้ำสมุนไพรฤทธิ์เย็นไปกินที่กลุ่มทุกวัน&nbsp; มีการแลกเปลี่ยนพูดต่อๆกัน ว่าหลักจากที่กินเป็นประจำสุขภาพเป็นอย่างไร<br />

มีตัวอย่างให้เห็นดังนี้

ป้าดี  ปกติเป็นโรคความดันโลหิตสูง  กินยาจากโรคพยาบาลทุกวัน  ทำน้ำสมุนไพรฤทธิ์เย็นกินเป็นประจำ  โดยเฉพาะน้ำย่านาง  แต่หลังจากได้เข้ารับการอบรม  ได้น้ำสมุนไพรชนิดอื่นๆเข้ามาผสมด้วย    ทุกวันนี้ไปตรวจไขมัน  พบว่าผลเป็นปกติ

พี่ม้าย  เป็นผู้หญิงที่มีโรคประจำตัวคือเป็นโรคเบาหวาน  น้ำตาลขึ้นสูง  หลังจากกินน้ำสมุนไพรฤทธิ์เย็นที่กลุ่มทำไปกินกันเป็นประจำ  ปกติภาวะน้ำตาลสูง  วันนั้นทดสอบโดยการกินหมูย่าง 100 บาท  แล้วไปตรวจน้ำตาลพบว่า  น้ำตาลไม่สูงขึ้น

ป้านี    มีอาการท้องไม่ดี  รู้สึกไม่สบายในท้องอยู่เป็นประจำ  หลังกินน้ำสมุนไพรฤทธิ์เย็นเป็นประจำ  บอกว่า  อาการแบบนั้นหายไปแล้ว

น้านี    บ้านเขาไม้แก้ว    ไปเข้ารับการอบรมครั้งแรก  เป็นสมาชิกครอบครัวอาสารายใหม่  หลังการอบรมรมก็ได้มาทำกินกัน  และได้ไปหาย่านางมาปลูกเพิ่มที่บ้านแล้ว
สมาชิกท่านหนึ่งไปพบกับเจ้าหน้าที่สถานีอนามัยทุ่งค่ายและได้เล่าให้ทางเจ้าหน้าที่ฟังว่ามีการอบรมเรื่องนี้  ทำให้เจ้าหน้าที่สนใจบอกว่าอยากเรียนรู้อยู่นานแล้ว  ถ้าจัดครั้งต่อไปให้บอกด้วย    ในขณะที่สมาชิกกลุ่มแม่บ้านที่ไม่ได้เข้าร่วม  ท่านหนึ่งทราบว่ามีการอบรมแต่ตนเองไม่ค่อยได้เข้าร่วม  แต่ครั้งนี้มีการบอกต่อว่าคุ้มค่ามาก จึงฝากบอกไว้ว่า  ถ้าอบรใมคราวหน้าให้บอกด้วย
นี่เป็นตัวอย่างส่วนหนึ่งที่เห็นว่ามีการเปลี่ยนแปลงของกลุ่มแม่บ้านหลังการอบรมที่สำคัญ  เนื่องจากทางแกนนำเองก็มีข้อสังเกตหลายอย่าง  เห็นว่า สมาชิกครอบครัวอาสาส่วนใหญ่เป็นกลุ่มแม่บ้าน  หลายคนสนใจเรื่องเกษตรอินทรีย์  แต่ไม่มีพละกำลังมากพอที่จะมาทำปุ๋ยหมัก  เนื่องจากการทำปุ๋ยหมัก  ทำปุยอินทรีย์ต้องใช้แรงงาน  ในขณะที่ผู้ชายยังไม่ให้ความร่วมมือมากนัก  ในครอบครัวจึงมีเพียงผู้หญิงที่สนใจแต่ก็ไม่ไหว ไม่มีแรงพอ หลายคนก็มีโรคประจำตัว  บรรยากาศในช่วงหลังของกิจกรรมในโครงการจึงมีคนลดน้อยลงไปบ้าง    การปรับกระบวนการทำงานจึงเกิดขึ้น  โดยทางแกนนำเห็นกลุ่มผู้หญิงเป็นกลุ่มที่สำคัญมากเราจะทำอย่างไรให้กลุ่มผู้หญิงอยู่กับเรา  และเห็นความสำคัญของเกษตรอินทรีย์มากขึ้น  มีมุมมองความเข้าใจมากไปกว่าการที่เป็นสมาชิกแล้วต้องไปทำปุ๋ยหมักใช้เองเพียงอย่างเดียว  จึงนำเอาเรื่องประเด็นสุขภาพทางเลือกขึ้นมาเป็นกลไกลสำคัญในกระบวนการ  ให้สมาชิกได้เรียนรู้และได้ใช้ประโยชน์จริงๆ  และหันมาให้ความสำคัญกับการดูแลสุขภาพด้วยพืชผักสมุนไพรข้างบ้าน  ตามแนวทางโครงการปุยดิน  ต่อไป

ในยุคปัจจุบันคนส่วนใหญ่เกือบลืมเรื่องสมุนไพรไปเลย ทั้งๆอยู่ใกล้ตัวคู่กับคนไทยมาช้านาน คุณค่าและสรรพคุณของสมุนไพรไทยมากมาย โดยเฉพาะชาวชุมชนบ้านหนองกวางข้อง เทศบาลเมืองกำแพงเพชร อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา ก็เป็นพื้นที่หนึ่งที่ความเจริญเข้ามาเยือน วิถีชิวิต การใช้ชีวิตประจำวันเปลี่ยน ประชาชนส่วนใหญ่ไม่ค่อยนิยมปลูกผักสวนครัวกินเองทั้งๆที่มีพื้นที่ แม้แต่พืชบางชนิดที่ปลูกง่าย โตง่าย ไม่ต้องเอาใจใส่มากนัก เช่น ข่า ตะไคร้ ขมิ้น พริก ต้นมะกรูด ยังมีการซี้อจากตลาด     ตอนนี้เริ่มมีการปลุกจิตสำนึกและรณรงค์ให้คนในชุมชนหันมาปลูกผักสวนครัวไร้สารเคมีกินเองในครอบครัว เหลือจากกัน ก็แบ่งปันเพื่อนบ้าน เป็นการลดค่าใช้จ่ายและเพื่อสุขภาพที่ดีขึ้น อีกอย่างสร้างความกลมเกลียวสามัคคีของคนในชุมชน แต่ก็ค่อยเป็นค่อยไป เพราะจะเปลี่ยนอะไรสักอย่างค่อนข้างจะยาก     วันหลังจะนำเรื่องสรรพคุณของสมุนไพรใกล้ตัวที่นำมาใช้ในการรักษาโรคทั่วๆไป พื้นๆ มาฝากครับ

พื้นที่รับทุน สสส ในชุดโครงการร่วมสร้างชุมชนน่าอยู่ในเขตอำเภอร่อนพิบูลย์ พื้นที่ใหม่ปี 54 จำนวน 5 พื้นที่ และพื้นที่เก่า ปี 53 จำนวน 1 พื้นที่ รวม 6 พื้นที่ คือเขาวัง ศาลาแขก หนองกก ในเถลิง ชุมชนตลาดร่อนพิบูลย์ และพรุชิง จับมือกับภาคีเครือข่าย คือ กศน.อำเภอร่อนพิบูลย์ สภาองค์กรชุมชนจังหวัดนครศรีธรรมราช (พอช.) สร้างการเรียนรู้ชุมชน่น่าอยู่กับผู้นำท้องที่ (กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ผู้ช่วยผผู้ใหญ่บ้าน แพทย์ประจำตำบล สารววัตรกำนัน) โดยแต่ละพื้นที่หมุนเวียนไปนำเสนองานสร้างชุมชนน่าอยู่ให้กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ผู้ช่วยผผู้ใหญ่บ้าน แพทย์ประจำตำบล สารววัตรกำนัน ฯลฯ รวมทั้งสวนราชการ หน่วยงานต่าง ๆ ที่เข้่าประชุมในที่ประชุมประจำเดือนกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ที่มีนายอำเภอเป็นประธาน การดำเนินการนำเสนอชุดประสบการณ์สร้างชุมชนน่าอยู่ครั้งนี้ พี่บุญธรรม เมืองสีนุ่น ประธานสภาองค์กรชุมชนจังหวัดนครศรีธรรมราช ในฐานะตัวแทนภาคประชาชนที่เข้าร่วมประชุมด้วย ได้กำหนดวาระประจำเดือนไว้แล้ว เริ่มตั้งแต่วันที่ 2 ธ.ค. คิวของพื้นที่หนองกก จะไปนำเสนอ ทั้งปากเปล่า ชุดนิทรรศการ เอกสารแผ่นพับ จดหมายข่าว เพลงบอก ฯลฯ เดือนต่อ ๆ ไปก็เป็นพื้นที่อื่น ๆ ที่เหลือ ทั้งนี้เืพื่อสร้างข่ายผู้นำท้องที่ในการสร้างชุมชนน่าอยู่

แกนนำโครงการอย่างท่านประธานคือนายอนุรัตน์ บุญผล ได้ประสานเชื่อมโยงเยาวชนกลุ่มอนุรักษ์ป่าต้นน้ำ คัดเยาวชนที่โดดเด่น มีแวว ในการทำกิจกรรมมาเป็นเยาวชนแกนนำ ร่วมขับเคลื่อนโครงการ  ได้แกนนำครบทั้ง 5 กิจกรรมย่อย หรือ 5 กลุ่ม ๆ กลุ่มละ 5 คน เยาวชนแต่ละกลุ่มจะทำงานเป็นแกนนำร่วมกับผู้ใหญ่ คิดวางแผนที่จะไปเชื่อมกับกลุ่มอื่นในชุมชน เช่น พลังจากสตรีแม่บ้าน กลุ่มนักเรียน ครู ผู้ปกครอง โรงเรียน ตชด.บ้านเขาวัง รวมทั้งกลุ่มเลี้ยงแพะ ฯลฯ มาร่วมขับเคลื่อนในเรื่องต่าง ๆ