โครงการพัฒนาศักยภาพและสนับสนุนเพื่อเพิ่มคุณภาพผู้เสนอโครงการร่วมสร้างชุมชนและท้องถิ่นให้น่าอยู่ในพื้นที่ภาคใต้
สถาบันการจัดการระบบสุขภาพภาคใต้ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (สจรส.มอ.) ได้รับการสนับสนุนจาก สำนักสนับสนุนโครงการเปิดรับทั่วไป สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ในการดำเนินงานโครงการพัฒนาศักยภาพและสนับสนุนเพื่อเพิ่มคุณภาพผู้เสนอโครงการร่วมสร้างชุมชนและท้องถิ่นให้น่าอยู่ในพื้นที่ภาคใต้ โดยมีกลุ่มและพื้นที่เป้าหมาย ได้แก่
๑. ภาคีพันธมิตรเครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพภาคใต้ ทั้งเชิงพื้นที่ เชิงประเด็นและเชิงกลุ่ม องค์กรทั้งภายใต้การเสริมหนุนของ สสส.และหน่วยอื่น จากทุกกลุ่มกิจกรรมโครงการ ภาคีเครือข่ายใน ๑๔ จังหวัดภาคใต้
๒. ภาคีพันธมิตรจาก กลุ่ม องค์กร หน่วยงาน ทั้งประชาชน ชุมชน เอกชน อาสาสมัคร โดยเฉพาะท้องถิ่น และราชการที่มีบทบาทหน้าที่ ศักยภาพ สนใจในการสร้างเสริมสุขภาพในประเด็นหลักของภาค
๓. หน่วยนโยบายของรัฐและท้องถิ่น นักการเมืองทั้งระดับท้องถิ่นและระดับชาติ
๔. สื่อมวลชนส่วนท้องถิ่นและส่วนกลาง
วัตถุประสงค์หลักของโครงการปีที่ ๒
เพื่อพัฒนาศักยภาพผู้เสนอโครงการร่วมสร้างชุมชนและท้องถิ่นให้น่าอยู่ในพื้นที่ภาคใต้ที่ผ่านการคัดเลือกในขั้นต้นจาก สสส. ให้สามารถพัฒนาข้อเสนอโครงการให้ชัดเจนและสมบูรณ์
วัตถุประสงค์เฉพาะ
๑. พัฒนาศักยภาพของภาคี/ผู้สนใจ ให้มีความเข้าใจ มีทักษะในการจัดทำและดำเนินงานโครงการร่วมสร้างชุมชนและท้องถิ่นให้น่าอยู่ และสามารถสร้างกระบวนการเรียนรู้ไปพร้อมกัน
๒. พัฒนาศักยภาพของภาคี/หน่วยงาน ให้สามารถขับเคลื่อนให้เกิดผลเชิงระบบ เห็นถึงผลลัพธ์ (Outcome) ผลกระทบ (Impact) ที่เกิดขึ้นกับคน ชุมชน สังคม จากกระบวนการนโยบายสาธารณะ
เป้าหมายและการดำเนินการ
๑. พัฒนากระบวนการมีส่วนร่วมในการทำแผนที่ระบบสุขภาพ(Health System Mapping)ให้มีความสมบูรณ์มากขึ้นกว่าปีที่ผ่านมา และแผนที่ระบบสุขภาพ( Health System Mapping) นี้จะถูกนำไปใช้เป็นข้อมูลให้กับภาคี หน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ โดยเน้นMappingในประเด็น “ร่วมสร้างชุมชนและท้องถิ่นให้น่าอยู่” ตามแนวทางที่ สสส. ประกาศสนับสนุนทุน ปี 2553 Mapping ที่เกิดขึ้นจะเป็นแนวทางในการกำหนดประเด็นที่โครงการจะให้การสนับสนุนเป็นลำดับแรกๆและเป็นการกำหนดสาระสำคัญเพื่อกำหนดเกณฑ์คัดเลือกโครงการที่จะสนับสนุนในเบื้องต้น ขณะเดียวกันก็จะทำให้เห็นภาคีต่างๆที่ทำงานเรื่องสุขภาพทั้งที่เป็นภาคีเดิมที่ทำงานร่วมกัน และภาคีใหม่ที่น่าจะมีศักยภาพเข้ามาร่วมทำงานด้วยกัน
ในปีที่ผ่านมา ทุกจังหวัดในภาคใต้ได้จัดทำแผนที่ระบบสุขภาพ แต่พบว่าแผนที่ระบบสุขภาพดังกล่าวในหลายจังหวัด ยังขาดความสมบูรณ์ค่อนข้างมาก สาเหตุเนื่องมาจากกระบวนการจัดทำที่ไม่ได้มีภาคีที่เกี่ยวข้องเข้ามาอย่างหลากหลาย ทำให้ขาดรายละเอียดซึ่งเป็นสาระสำคัญของบางกลุ่มเครือข่าย นอกจากนี้ยังขาดข้อมูล หลักฐานที่สนับสนุนเชิงวิชาการ ทำให้แผนที่ระบบสุขภาพที่ได้เป็นเพียงความเห็นของภาคีเครือข่ายบางกลุ่มเท่านั้น
ขั้นตอนการดำเนินงาน มีดังนี้
จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการให้แกนนำระดับภาคและระดับจังหวัด มีความเข้าใจและมีทักษะในกระบวนการสร้างการมีส่วนร่วม และกระบวนการสุนทรียสนทนาในประเด็น “ร่วมสร้างชุมชนและท้องถิ่นให้น่าอยู่” เพื่อเป็นรากฐานที่จะใช้ในการเชื่อมประสานกับองค์กร ภาคีเครือข่ายต่างๆ อันจะเป็นฐานของการทำ Mapping และการดำเนินงานต่อไป รวมถึงการฝึกทักษะในกระบวนการจัดทำแผนที่ระบบสุขภาพ ( Health System Mapping) เพื่อไปปรับปรุงแผนที่ระบบสุขภาพให้มีความสมบูรณ์มากขึ้นและสามารถนำไปใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงได้ นอกจากนี้จะทำให้คนทำงานมีความคิดในเชิงระบบและเชิงตรรกะมากขึ้น
ให้แกนนำระดับจังหวัด จัดทำกระบวนการปรับปรุงแผนที่ระบบสุขภาพของแต่ละจังหวัด โดยจัดทำเป็นแผนที่สถานการณ์สุขภาพ แผนที่นวัตกรรมความรู้ แผนที่กลุ่มเครือข่ายพร้อมบทบาท แผนที่ทุนทางสังคม นำไปสู่การจัดลำดับความสำคัญของประเด็นต่างๆในจังหวัด โดยกระบวนการจัดทำแผนที่ระบบสุขภาพของแต่ละจังหวัด
๒.ก ารดำเนินงานตามยุทธศาสตร์เชิงรุก ต่อ กลุ่มเป้าหมายที่ด้อยโอกาส กลุ่มที่ขาดศักยภาพ กลุ่มที่เข้าไม่ถึงการสนับสนุนของแหล่งทุน และในบางสถานการณ์สุขภาพซึ่งเป็นประเด็นที่สำคัญของพื้นที่แต่ไม่มีผู้สนใจทำ แกนนำระดับจังหวัดจะต้องพยายามเสาะหากลุ่มที่สนใจเข้าร่วมทำโครงการในประเด็นนั้น ดึงกลุ่มเหล่านี้ให้เข้าร่วมการพัฒนาศักยภาพและความพร้อมในการทำโครงการ (โดยอาจจะใช้การทำโครงการเป็นลำดับขั้น (Phasing) จากโครงการเล็กในระยะต้น เป็นโครงการที่สมบูรณ์ในระยะถัดไป หรือ อาจจะทำเป็นชุดโครงการร่วมเครือข่ายที่มีศักยภาพ โดยเข้าไปเรียนรู้และให้เครือข่ายที่มีศักยภาพนั้นนั้นเป็นพี่เลี้ยงให้กับเครือข่ายที่ยังไม่เข้มแข็ง)
ขั้นตอนการดำเนินงาน มีดังนี้
คณะทำงานแกนนำจังหวัดจะเป็นผู้ทาบทามกลุ่มองค์กรเครือข่ายเป้าหมาย ให้มีเวทีพูดคุยในประเด็น “ร่วมสร้างชุมชนและท้องถิ่นให้น่าอยู่”เพื่อเตรียมความพร้อมและศึกษาความเป็นไปได้ในการพัฒนาโครงการ
คัดเลือกชุมชนและท้องถิ่นในระดับจังหวัดที่มีความพร้อมเข้าร่วมโครงการ ประมาณ ๓-๕ กลุ่มต่อจังหวัด
๓.ประชาสัมพันธ์โครงการตามแนวทางสนับสนุนโครงการร่วมสร้างชุมชนและท้องถิ่นให้น่าอยู่ ไปยังกลุ่มเป้าหมายซึ่งเป็นภาคีเดิม ภาคีใหม่และผู้สนใจ จะไม่ใช่การประชาสัมพันธ์เพื่อเปิดรับโครงการ แต่เป็นการประชาสัมพันธ์เพื่อเปิดรับสมัครผู้ที่สนใจเข้าร่วมการพัฒนาศักยภาพการทำงานสร้างสุขภาพ และผู้ที่ผ่านการพัฒนาศักยภาพเท่านั้นจะได้รับการสนับสนุนการทำงานสร้างสุขภาพในพื้นที่ ตั้งเป้าหมายประมาณ ๓-๕ กลุ่มต่อจังหวัด โดยมีช่องทางประชาสัมพันธ์ต่อไปนี้
- ผ่านทางผู้ประสานงานเครือข่ายพัฒนานวัตกรรมสุขภาพ ๑๔ จังหวัดภาคใต้
- ผ่านทางเครือข่ายสมัชชาสุขภาพระดับจังหวัด ๑๔ จังหวัดภาคใต้
- ผ่านทางสื่อวิทยุชุมชนภาคใต้
- ผ่านทางประชาสัมพันธ์จังหวัด ๑๔ จังหวัดภาคใต้
- ผ่านทางสื่อสิ่งพิมพิ์ใน ๑๔ จังหวัดภาคใต้
๔. แกนนำกลุ่มจากข้อ ๓ และ ๔ จำนวนกลุ่มละ ๒ คนจะได้รับการสนับสนุนไปศึกษาดูงานและฝึกอบรมชุมชนตัวอย่างหมู่บ้านหนองกลางดง ต.ศิลาลอย อ.สามร้อยยอด จ.ประจวบคีรีขันธ์ ระยะเวลา 3 วัน
๕. จัดกระบวนการพัฒนาโครงการเพื่อให้ได้ข้อเสนอโครงการที่ชัดเจนสมบูรณ์ภายหลังการศึกษาดูงาน ซึ่งจะต้องเน้นกระบวนการดังต่อไปนี้
บทบาทแกนนำ
- จัดกระบวนการสำรวจข้อมูลชุมชนและท้องถิ่น ที่สามารถสร้างการเรียนรู้ให้แก่ทีมทำงานของกลุ่มที่เสนอโครงการ
- จัดหาและเป็นพี่เลี้ยงในการจัดการพัฒนาโครงการอย่างมีส่วนร่วมกับคนในชุมชน โดยใช้ข้อมูลที่ได้จากการสำรวจ
บทบาทแกนนำระดับภาคและระดับจังหวัด
- จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการพัฒนาโครงการโดยเปิดโอกาสให้มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างผู้เสนอโครงการกับผู้ทรงคุณวุฒิในพื้นที่ อย่างน้อย ๒ ครั้ง ในระดับจังหวัด
๖. จัดกระบวนการพิจารณาโครงการโดยผู้ทรงคุณวุฒิจาก สสส. และผู้ทรงคุณวุฒิในพื้นที่ โดยจัดเป็นเวทีนำเสนอเพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน และให้ผู้รับผิดชอบโครงการมีส่วนร่วมในกระบวนการพิจารณาโครงการเพื่อให้เกิดความเข้าใจบริบทของโครงการ จุดอ่อน จุดแข็งของโครงการ โดยแยกจัดเป็น ๓ ครั้งตามอนุภูมิภาคของภาคใต้คือ ใต้บน ใต้ล่าง และ ใต้อันดามัน
๗. จัดทำรายงานสรุปภาพรวมการดำเนินงาน รวมทั้งเสนอแนะกระบวนการพัฒนาโครงการเพื่อเป็นบทเรียนสำคัญและเพื่อเป็นข้อเสนอแนะที่สำคัญในการพัฒนาระบบการสนับสนุนทุนในอนาคต
ตัวชี้วัดผลลัพธ์การปฏิบัติงาน
๑. โครงการที่ผ่านการคัดเลือกในขั้นต้นจาก สสส. ในพื้นที่ภาคใต้ร้อยละ ๙๐ ได้รับการพัฒนาทักษะความคิดและเรียนรู้ผ่านกระบวนการพัฒนาโครงการ
๒. โครงการที่ผ่านการพัฒนาศักยภาพร้อยละ ๘๐ หรือไม่น้อยกว่า ๓๐ โครงการ สามารถพัฒนาข้อเสนอโครงการให้ชัดเจนและสมบูรณ์ มีตัวชี้วัดผลลัพธ์ที่ชัดเจนที่นำไปสู่ชุมชนและท้องถิ่นน่าอยู่
๓. เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างผู้เสนอโครงการและชุมชนในพื้นที่
๔. มีฐานข้อมูลบุคคลหรือกลุ่มบุคคล คณะทำงานหรือพื้นที่ต้นแบบเพื่อเป็นแบบอย่างการศึกษาดูงานหรือการทำงานสร้างเสริมสุขภาพในชุมชน
